Tsjerkepaad 2022

Tsjerkepaad 2022.

Dit jaar wordt na twee jaar oponthoud weer de actie Tsjerkepaad gehouden. De actie houdt in dat een groot aantal kerken in Fryslân in de zomermaanden op zaterdagmiddag de deuren openstellen. Dit initiatief – vanaf 2004 – is uitgegroeid tot meer dan 250 kerken in Fryslân. Tsjerkepaad trekt meer dan 40.000 bezoekers.

De deelnemende kerken zijn in 2022 van2 juli t/m 10 september op de zaterdagen van 13.30 tot 17.00 uur geopend. Vrijwilligers staan klaar om als gastvrouw of -heer iets over de geschiedenis en bijzonderheden van de kerk te vertellen en er is veelal zelfs koffie of thee. Ook kan iedereen zo maar een kerk bezoeken voor een moment van rust en bezinning.

Ook de St. Franciscuskerk te Wolvega doet weer mee.

Hoewel Tsjerkepaad een min of meer toeristische activiteit is, hoopt men naast de passanten ook mensen uit de eigen kring te begroeten, die van de gelegenheid gebruik maken om de kerk te bekijken.

Hier is het de laatste jaren de gewoonte geworden om de openstelling van de kerk te combineren met nevenactiviteiten. Inventariserend wat er achter de kastdeuren in de sacristie is, stuitte de werkgroep op weinig meer in gebruik zijnde gewaden, altaarmissalen, en vaandels. Aan de vaandels is de laatste jaren geen aandacht besteed, maar zeer de moeite waard om ze nader te bekijken. Vandaar de keuze om deze tijdens de Tsjerkepaadweken ten toon te stellen.

Vaandels zijn van oorsprong niet specifiek kerkelijke ornamenten, maar vooral afkomstig uit de militaire wereld. Vandaag de dag zien we ze in alle geledingen van de samenleving; overigens lijkt het kerkelijke gebruik meer verleden tijd. Binnen de katholieke kerk waren vroeger een groot aantal organisaties; dat kwam voort uit de regel dat men geen lid mocht zijn van neutrale, en zeker niet van socialistische verenigingen. Zo waren er vele politieke, vak-, belangen- en vrouwenverenigingen, jeugdwerk en groeperingen tot algemeen nut uitsluitend van katholieke huize, vaak met een eigen vaandel of vlag. Doorgaans werden die in hun eigen lokalen bewaard, maar op hoogtijdagen hingen ze in de kerk of droeg men ze mee in processies. Zo liet de parochie haar gezicht zien: eenheid in verscheidenheid.

In het boek ‘… maar de toren ging niet verloren’ (over de historie van de St. Franciscusparochie Wolvega – 1990) zijn op meerdere foto’s vlaggen en vaandels te zien, die niet meer bewaard zijn.

Wat er nog wel is, hangt in een van de vele kasten van de sacristie van de kerk, met daarnaast, zoals het wel vaker gaat, andere weinig of nauwelijks gebruikte attributen.

Onder meer zijn er de volgende vaandels:

Een vaandel van de ABTB (Aartsdiocesane Boeren en Tuindersbond – RK Boerenbond), een schenking bij gelegenheid van het 60-jarig jubileum met daarop de heilige Isidorus, patroonheilige van de agrariërs, met als tekst ‘Cruce et aratro’- ‘met kruis en ploeg’.

Een zwart vaandel met de aartsengel Michael, die een gestorvene bevrijdt uit het vagevuur; vanwege de kleur stellig gebruikt in uitvaartvieringen.

Ook St. Bonifatius staat op een vaandel afgebeeld als de apostel van Friesland; waarschijnlijk gemaakt voordat het bisdom Groningen (met als patroonheilige St. Bonifatius) opgericht werd.

Een vaandel van St. Jozef. Er zijn wat twijfels over de herkomst van dit vaandel: is deze gemaakt uit devotionele overwegingen tot St. Jozef, of is deze afkomstig van de zusters van St. Jozef van Amersfoort, die zo’n belangrijke rol gespeeld hebben bij ‘Huize Lycklama’ te Wolvega?

Ook St. Franciscus staat op een vaandel; hij is de patroon van voorheen de parochie, nu van de kerk en geloofsgemeenschap te Wolvega.

Verder zijn er meerdere eucharistische vaandels. Op oude foto’s is te zien dat ze in sacramentsprocessies gebruikt werden.

Zo is er een vaandel met de letters IHS – een veel gebruikt monogram als weergave van de eerste drie letters van Jezus in Griekse hoofdletters – omgeven met een bloemmotief.

Eenvaandel met een lam, getekend op een missaal met zeven linten, met de tekst ‘Ecce Agnus Dei’ – ‘Zie het Lam Gods’, een uitdrukking die verwijst naar Jezus Christus als sacramentele opoffering die de zonden van de mens wegneemt –, omgeven met een bloemenkrans.

Een vaandel met een kruis met op het kruispunt een mandje brood en een vis, verwijzend naar het verhaal van vijf broden en twee vissen, vaak verbonden met de eucharistie.

Bij twee eucharistische vaandels zijn koorden met kwasten: in processies liepen aan weerszijden van de vaandeldrager kwastendragers het koord vasthielden; mocht de wind vat krijgen op het vaandel, dan kon de kwastendrager helpen het recht te houden!

Werkgroep Tsjerkepaad.

Vaandel St. Franciscus
Vaandel Sacramentsprocessie